Najczęstsze przyczyny bólu kolana
- Przeciążenia i mikrourazy (bieganie, skoki, schody, nierówne podłoże).
- Urazy skrętne (często łąkotki, więzadła poboczne, ACL/PCL).
- Zmiany zwyrodnieniowe (chrząstka, błona maziowa, osteofity).
- Stany zapalne tkanek okołostawowych (kaletki, ścięgna).
- Patologie wewnątrzstawowe (pęknięcia łąkotek, wolne ciała, uszkodzenia chrząstki).
W aktualnych przeglądach klinicznych podkreśla się, że w wielu przypadkach pierwszą linią leczenia jest postępowanie zachowawcze (edukacja, ćwiczenia, self-management). Zob. przegląd kliniczny (2023). PubMed.
3 czerwone flagi – kiedy natychmiast do lekarza
- Nagły, duży obrzęk narastający w ciągu godzin.
- Brak możliwości obciążenia nogi (nie możesz stanąć na chorej kończynie).
- Blokada stawu – brak pełnego zgięcia/wyprostu (podejrzenie uszkodzenia łąkotki lub ciała wolnego).
Co robić w pierwszym tygodniu (RICE + delikatny ruch)
W ostrym etapie po urazie/bólu stosuj RICE oraz stopniowo wprowadzaj łagodną aktywację mięśni i zakres ruchu w granicy bólu.
RICE krok po kroku
- Rest – ogranicz obciążanie, w razie potrzeby kule.
- Ice – 10–15 min co 2–3 h przez pierwsze 48–72 h.
- Compression – elastyczna opaska/bandaż (nie za ciasny).
- Elevation – noga powyżej poziomu serca w spoczynku.
W sportowej medycynie popularny jest paradygmat PEACE & LOVE, który akcentuje edukację, unikanie nadmiaru leków i wczesne, stopniowe obciążanie. BJSM 2020.
Delikatny ruch (dni 3–7)
- Izometria mięśnia czworogłowego (napnij 5–10 s, 8–12 powt., 2–3 serie).
- Unoszenie wyprostowanej nogi (SLR) – 5–10 powt., 2 serie.
- Łagodne zginanie/wyprost w bezbolesnym zakresie (powoli, bez sprężynowania).
- Guma mini-band (lekki opór) – dopiero gdy ból się uspokaja.
Jakie badania warto rozważyć
Dobór badań zależy od objawów i badania klinicznego. Zwykle zaczyna się od RTG (wyklucza złamania/zmiany kostne), a USG i MRI uzupełniają obraz kliniczny.
Kiedy USG
- Podejrzenie wysięku, zapalenia kaletek, uszkodzeń ścięgien/więzadeł pobocznych.
- Ocena dynamiczna podczas ruchu (zginanie/wyprost).
- Szybkie, dostępne, bez promieniowania.
USG dobrze ocenia tkanki miękkie okołostawowe, ale ma ograniczenia wewnątrzstawowe (łąkotki/chrząstka) – przy utrzymujących się objawach rozważ MRI.
Kiedy rezonans magnetyczny (MRI)
- Podejrzenie uszkodzeń łąkotek (np. „bucket-handle”), więzadeł krzyżowych (ACL/PCL), chrząstki.
- Utrzymujące się objawy mimo leczenia zachowawczego.
- Niejednoznaczny obraz w USG/RTG.
Aktualne rekomendacje europejskie (ESSR, 2024) porządkują praktykę obrazowania MRI kolana – m.in. wymagane płaszczyzny (sagittal/coronal/axial) i preferowane parametry sekwencji, co poprawia wykrywalność zmian. Zob. omówienie i pełny tekst:
European Radiology 2024 /
wersja PMC.
Dobre, kliniczne omówienie tego, co MRI potrafi zobaczyć w kolanie (łąkotki, więzadła, chrząstka, błona maziowa) znajdziesz w przeglądzie (2020):
Magnetic resonance imaging of the knee – PMC.
Proste testy domowe (stabilność, obrzęk, zakres ruchu)
- Obrzęk – porównaj obwód obu kolan (np. 10 cm powyżej rzepki); różnica > 1,5–2 cm = istotny obrzęk.
- Zakres ruchu – łagodne zginanie/wyprost; zanotuj moment bólu lub „blokadę”.
- Stabilność – stanie na jednej nodze (z asekuracją). Uczucie „uciekania” to sygnał ostrzegawczy.
- Łagodne obciążenie – przeniesienie ciężaru na chorą nogę przy poręczy; oceń ból/niestabilność.
- Izometria uda – napinanie czworogłowego (docisk tylnej części uda do podłoża) – obserwuj tolerancję bólową.
Jak przygotować się do wizyty w BodyMove
- Spisz historię dolegliwości (początek, uraz, co nasila/łagodzi, blokady/przeskoki).
- Zabierz wyniki badań (RTG/USG/MRI) i listę leków/schorzeń.
- Wygodny strój (łatwy dostęp do kolana), ewentualnie krótkie wideo chodu/aktywności wywołującej ból.
Ćwiczenia, które są bezpieczne w pierwszym tygodniu
1) Izometria czworogłowego
Pozycja siedząca/leżenie, lekkie ugięcie kolana. Napnij udo 5–10 s, rozluźnij. 8–12 powt., 2–3 serie.
2) Unoszenie wyprostowanej nogi (SLR)
Leżenie tyłem, napnij udo, unieś prostą nogę 10–20 cm, zatrzymaj, powoli opuść. 5–10 powt., 2 serie.
3) Łagodny zakres ruchu
Powolne zgięcie/wyprost w bezbolesnym zakresie, 1–2 min, 2–3 razy dziennie.
4) Mini-band (opcjonalnie)
Gdy ból i obrzęk maleją – bardzo lekki opór (np. zgięcie, odwodzenie), pod ścisłą kontrolą objawów.
W chorobie zwyrodnieniowej kolana wysokiej jakości badanie (NEJM) wykazało, że fizjoterapia dawała lepsze wyniki bólowe i funkcjonalne po 1 roku niż iniekcja glikokortykosteroidu. Zob. Deyle i wsp., NEJM 2020.
Podsumowanie – nie zwlekaj z diagnozą
- W pierwszym tygodniu: RICE + łagodna aktywacja mięśni i ROM w granicy bólu.
- Czerwone flagi → pilna konsultacja ortopedyczna.
- USG – tkanki miękkie i wysięk; MRI – łąkotki, ACL/PCL, chrząstka (zgodnie z rekomendacjami ESSR 2024).
- Przy OA kolana – dobrze udokumentowana skuteczność fizjoterapii vs. iniekcje (NEJM 2020).
Źródła naukowe / literatura
- Dubois B, Esculier J-F. Soft-tissue injuries simply need PEACE & LOVE. Br J Sports Med. 2020.
- Deyle GD, et al. Physical Therapy versus Glucocorticoid Injection for Knee Osteoarthritis. N Engl J Med. 2020.
- Chien A, et al. Magnetic resonance imaging of the knee. Insights Imaging (PMC). 2020.
- Parkar AP, et al. MRI of the knee — practice recommendations by ESSR. Eur Radiol (PMC). 2024.
- Hunter D. In knee OA, physical therapy reduced pain and improved function more than glucocorticoid injections at 1 year. Ann Intern Med. 2020.
Dodatkowe materiały: omówienie ESSR w wersji wydawnictwa Springer oraz noty kliniczne (kryteria wskazań do MRI) w przeglądzie płatnika Kaiser Permanente.
