Ortopeda czy fizjoter­apeuta – do kogo najpierw iść z bólem stawu?

Czym zajmuje się ortopeda?

Ortopeda jest lekarzem zajmującym się diagnostyką i leczeniem chorób oraz urazów narządu ruchu.

Do jego kompetencji należą problemy dotyczące między innymi:

• kości,
• stawów,
• więzadeł,
• ścięgien,
• mięśni,
• deformacji kończyn,
• zmian zwyrodnieniowych.

Ortopeda może przeprowadzić badanie lekarskie, postawić rozpoznanie, zlecić badania obrazowe oraz zdecydować o sposobie leczenia.

W zależności od problemu może zalecić między innymi:

• USG,
• RTG,
• rezonans magnetyczny,
• farmakoterapię,
• rehabilitację,
• czasową stabilizację,
• zabieg operacyjny.

Dlatego przy niejasnym, nagłym lub poważnym problemie konsultacja lekarska może być pierwszym etapem diagnostyki.

Czym zajmuje się fizjoterapeuta?

Fizjoterapeuta koncentruje się przede wszystkim na funkcji układu ruchu.

Podczas wizyty może ocenić między innymi:

• zakres ruchomości stawu,
• siłę mięśniową,
• stabilizację,
• sposób wykonywania ruchów,
• chód,
• sposób obciążania kończyn,
• reakcję tkanek na określone ruchy.

Fizjoterapia wykorzystywana jest między innymi:

• po urazach,
• po operacjach,
• przy przeciążeniach,
• przy przewlekłym bólu,
• w problemach związanych z ograniczeniem ruchu,
• podczas powrotu do sportu.

W BODYMOVE dostępna jest rehabilitacja w Warszawie obejmująca między innymi rehabilitację kolana, biodra, stopy, ręki oraz kręgosłupa.

Ból stawu bez urazu – ortopeda czy fizjoterapeuta?

Jeżeli ból rozwija się stopniowo i nie wystąpił konkretny uraz, fizjoterapeuta może być dobrym pierwszym wyborem.

Dotyczy to szczególnie sytuacji, gdy:

• dolegliwości pojawiają się po określonej aktywności,
• ból występuje podczas treningu,
• problem narasta po długim siedzeniu lub staniu,
• występuje ograniczenie ruchomości,
• staw nie jest znacznie obrzęknięty,
• nie występuje nagła utrata funkcji.

Fizjoterapeuta może wtedy ocenić, czy problem wygląda na przeciążeniowy i rozpocząć terapię albo skierować pacjenta do lekarza, jeśli podczas badania pojawią się niepokojące objawy.

Ból po urazie – lepiej zacząć od ortopedy

Inaczej należy postępować po świeżym urazie.

Jeżeli pacjent:

• upadł,
• skręcił nogę,
• usłyszał trzask,
• został uderzony,
• gwałtownie skręcił kolano,
• poczuł nagłe zerwanie lub szarpnięcie,

najpierw warto ocenić, czy nie doszło do poważniejszego uszkodzenia.

Konsultacja ortopedyczna może być szczególnie wskazana, gdy uraz spowodował:

• duży obrzęk,
• krwiak,
• ograniczenie ruchu,
• niestabilność,
• silny ból,
• trudność z obciążaniem kończyny.

W zależności od objawów lekarz może zdecydować o potrzebie wykonania USG, RTG lub innego badania.

Kiedy potrzebne jest USG ortopedyczne?

USG ortopedyczne pozwala ocenić wiele struktur miękkich narządu ruchu.

Badanie wykorzystywane jest między innymi w diagnostyce:

• ścięgien,
• mięśni,
• niektórych więzadeł,
• kaletek,
• obecności płynu,
• zmian zapalnych,
• wybranych urazów tkanek miękkich.

USG może być szczególnie przydatne, kiedy ból dotyczy barku, kolana, łokcia, stawu skokowego, mięśnia lub ścięgna.

Nie jest jednak badaniem odpowiednim do każdej patologii.

USG, RTG czy rezonans – kto powinien zdecydować?

To jeden z powodów, dla których konsultacja ortopedyczna może być wartościowa.

Pacjent często nie wie, czy potrzebuje:

• RTG,
• USG,
• rezonansu.

Każde z tych badań pokazuje inne struktury.

RTG

Jest szczególnie przydatne przy ocenie kości.

Może być wykonywane między innymi przy podejrzeniu:

• złamania,
• zmian zwyrodnieniowych,
• niektórych deformacji.

USG

Pozwala bardzo dobrze ocenić wiele tkanek miękkich.

Dodatkowym atutem jest możliwość wykonywania części badania dynamicznie.

Rezonans magnetyczny

Pozwala dokładniej ocenić również głębiej położone struktury.

Może być szczególnie przydatny przy podejrzeniu niektórych uszkodzeń:

• łąkotek,
• chrząstki,
• więzadeł krzyżowych,
• struktur kręgosłupa.

Nie ma więc zasady, że zawsze najlepiej od razu wykonać rezonans.

Rodzaj badania powinien odpowiadać podejrzewanej przyczynie.

Ból kolana – ortopeda czy fizjoterapeuta?

Przy bólu kolana decyzja zależy przede wszystkim od charakteru problemu.

Zacznij od ortopedy, jeśli:

• doszło do świeżego urazu,
• kolano jest znacznie spuchnięte,
• nie można go wyprostować,
• staw się blokuje,
• występuje wyraźna niestabilność,
• trudno obciążyć nogę,
• ból jest bardzo silny.

Pomocne może być wtedy USG kolana albo inne badanie zalecone przez lekarza.

Fizjoterapeuta może być dobrym pierwszym wyborem, jeśli:

• ból rozwija się stopniowo,
• pojawia się podczas biegania,
• kolano boli na schodach,
• dolegliwości występują podczas przysiadu,
• problem regularnie powraca po treningach.

W takich sytuacjach odpowiednio dobrana rehabilitacja kolana może pomóc przywrócić właściwą funkcję stawu.

Ból barku – kiedy iść do ortopedy?

Bark jest bardzo złożonym obszarem.

Ból może pochodzić między innymi z:

• ścięgien stożka rotatorów,
• kaletki,
• stawu,
• przeciążenia mięśni,
• odcinka szyjnego kręgosłupa.

Ortopeda będzie szczególnie wskazany, jeżeli:

• ból pojawił się po urazie,
• nie można podnieść ręki,
• występuje znaczne osłabienie,
• podejrzewane jest zerwanie ścięgna,
• dolegliwości są bardzo silne.

W diagnostyce wielu problemów barku przydatne jest USG barku.

Ból barku bez urazu – kiedy fizjoterapeuta?

Jeżeli ból narastał stopniowo i występuje przede wszystkim:

• podczas unoszenia ręki,
• przy pracy nad głową,
• podczas treningu,
• po długiej pracy przy komputerze,

fizjoterapeuta może ocenić ruchomość barku, siłę oraz sposób pracy całej obręczy barkowej.

Czasami problem nie dotyczy samego stawu, lecz sposobu współpracy:

• łopatki,
• klatki piersiowej,
• kręgosłupa szyjnego,
• mięśni barku.

W takich przypadkach leczenie nie musi polegać wyłącznie na zabiegach wykonywanych bezpośrednio w bolesnym miejscu.

Ból biodra – ortopeda czy fizjoterapeuta?

Przy przewlekłym bólu biodra warto najpierw określić jego źródło.

Dolegliwości w tej okolicy mogą pochodzić z:

• samego stawu biodrowego,
• mięśni i ścięgien,
• kaletek,
• kręgosłupa,
• innych struktur.

Jeżeli ból jest silny, znacznie ogranicza ruch albo pojawił się po urazie, warto rozpocząć od ortopedy.

W wybranych przypadkach pomocne może być USG biodra.

Przy przeciążeniach i problemach funkcjonalnych ważnym elementem leczenia może być następnie rehabilitacja.

Ból stawu skokowego – do kogo iść?

Po skręceniu kostki pierwsze znaczenie ma ocena stopnia urazu.

Jeżeli pojawia się:

• duży obrzęk,
• krwiak,
• brak możliwości normalnego chodzenia,
• silny ból,
• niestabilność,

warto rozpocząć od konsultacji ortopedycznej.

Przy podejrzeniu uszkodzenia więzadeł pomocne może być USG stawu skokowego.

Po wykluczeniu poważniejszego urazu istotnym elementem leczenia staje się rehabilitacja.

Fizjoterapeuta może pracować między innymi nad:

• zakresem ruchu,
• siłą,
• równowagą,
• stabilizacją,
• propriocepcją.

Łokieć boli podczas pracy – lekarz czy fizjoterapeuta?

Ból łokcia często rozwija się stopniowo.

Może pojawiać się przy:

• pracy przy komputerze,
• używaniu narzędzi,
• treningu,
• powtarzających się ruchach dłoni.

Jednym z częstszych problemów przeciążeniowych jest łokieć tenisisty.

Jeżeli dolegliwości rozwijają się powoli i nie doszło do urazu, można rozpocząć od fizjoterapeuty.

Przy silnym bólu, dużym ograniczeniu ruchu lub urazie warto natomiast skonsultować się z ortopedą.

W diagnostyce wybranych problemów pomocne może być USG łokcia.

Czy fizjoterapeuta może postawić diagnozę?

Fizjoterapeuta przeprowadza badanie funkcjonalne i ocenia narząd ruchu pod kątem prowadzenia fizjoterapii.

Może określić najbardziej prawdopodobny mechanizm problemu i zaplanować odpowiednie postępowanie.

Jeżeli jednak objawy wymagają diagnostyki lekarskiej, farmakoterapii albo dodatkowych badań, powinien skierować pacjenta do lekarza.

Dlatego dobry fizjoterapeuta nie próbuje za wszelką cenę leczyć każdego bólu samodzielnie.

Czasami najlepszą decyzją terapeutyczną jest właśnie zalecenie konsultacji ortopedycznej.

Czy trzeba mieć skierowanie na fizjoterapię prywatną?

W przypadku prywatnej rehabilitacji nie jest zazwyczaj konieczne skierowanie.

Pacjent może więc zgłosić się bezpośrednio do fizjoterapeuty.

Warto jednak zabrać ze sobą posiadane:

• wyniki USG,
• RTG,
• rezonans,
• wypisy ze szpitala,
• dokumentację pooperacyjną.

Pomaga to lepiej zaplanować rehabilitację.

Czy na prywatne USG ortopedyczne trzeba mieć skierowanie?

Na prywatne USG ortopedyczne w BODYMOVE skierowanie nie jest wymagane.

Jeżeli pacjent nie wie jednak, które badanie powinien wykonać, rozsądne może być rozpoczęcie od konsultacji ortopedycznej.

Pozwala to uniknąć sytuacji, w której wykonane zostaje niewłaściwe badanie.

Czy najpierw robić USG, czy iść do ortopedy?

Jeżeli objawy są jednoznaczne i pacjent wie, jaka okolica wymaga oceny, można wykonać odpowiednie USG.

Przykładowo po urazie barku można rozważyć USG barku.

Jeżeli jednak nie wiadomo:

• co jest źródłem bólu,
• czy problem dotyczy stawu,
• czy potrzebne jest RTG,
• czy lepsze będzie USG lub rezonans,

bardziej praktyczne może być rozpoczęcie od lekarza.

Czy ortopeda może od razu skierować na rehabilitację?

Tak.

Jeżeli lekarz uzna, że problem nie wymaga zabiegu operacyjnego ani innego leczenia specjalistycznego, może zalecić fizjoterapię.

Przykładowo po:

• skręceniu kostki,
• urazie kolana,
• przeciążeniu barku,
• części problemów ścięgnistych

bardzo ważnym elementem leczenia może być właśnie stopniowo prowadzona rehabilitacja.

Czy fizjoterapia bez diagnostyki obrazowej ma sens?

Tak – nie każdy ból wymaga USG lub rezonansu.

W wielu przeciążeniach bardzo dużo informacji daje samo badanie funkcjonalne.

Jeżeli jednak występują:

• objawy po urazie,
• znaczny obrzęk,
• podejrzenie poważnego uszkodzenia,
• blokowanie stawu,
• postępujące osłabienie,
• brak poprawy mimo prawidłowo prowadzonej terapii,

diagnostyka obrazowa może być potrzebna.

Ból stawu od kilku tygodni – czy trzeba iść do lekarza?

Dolegliwości utrzymujących się przez kilka tygodni nie warto ignorować.

Jeżeli ból:

• regularnie powraca,
• stopniowo się nasila,
• ogranicza trening,
• utrudnia codzienne funkcjonowanie,
• pojawia się również w spoczynku,

warto przeprowadzić ocenę.

Nie zawsze będzie potrzebne leczenie ortopedyczne.

Czasami wystarczy prawidłowo dobrana fizjoterapia i modyfikacja obciążeń.

Najważniejsze jest jednak ustalenie, dlaczego problem nie ustępuje.

Kiedy zdecydowanie lepiej zacząć od ortopedy?

Konsultacja lekarska powinna być pierwszym wyborem szczególnie, gdy występuje:

• świeży poważny uraz,
• widoczna deformacja,
• znaczny obrzęk,
• duży krwiak,
• brak możliwości obciążania kończyny,
• nagłe zablokowanie stawu,
• wyraźna niestabilność,
• podejrzenie złamania,
• postępujące osłabienie.

Takich problemów nie należy próbować „rozćwiczyć” bez wcześniejszej oceny.

Kiedy można zacząć od fizjoterapeuty?

Fizjoterapeuta może być dobrym pierwszym wyborem przy:

• przewlekłych przeciążeniach,
• stopniowo pojawiającym się bólu,
• sztywności,
• ograniczeniu ruchomości,
• nawrotowym bólu podczas treningu,
• problemach z powrotem do aktywności,
• dolegliwościach związanych z siedzącym trybem życia.

Jeżeli podczas badania pojawią się sygnały wskazujące na potrzebę diagnostyki lekarskiej, fizjoterapeuta może zalecić konsultację ortopedyczną.

Co jeśli fizjoterapia nie pomaga?

Brak poprawy nie oznacza automatycznie, że rehabilitacja „nie działa”.

Trzeba ponownie ocenić:

• diagnozę,
• wykonywane ćwiczenia,
• poziom obciążenia,
• regularność terapii,
• czas trwania problemu.

Jeżeli mimo prawidłowo prowadzonej terapii dolegliwości się nie zmniejszają albo wręcz narastają, warto skonsultować się z lekarzem i rozważyć dodatkową diagnostykę.

Może być potrzebne np. USG ortopedyczne lub inne badanie.

Czy ortopeda i fizjoterapeuta mogą prowadzić leczenie razem?

Tak – i w wielu sytuacjach jest to najlepszy model postępowania.

Ortopeda może:

• rozpoznać uraz,
• wykonać lub zlecić diagnostykę,
• ocenić struktury stawu,
• ustalić ograniczenia związane z leczeniem.

Fizjoterapeuta następnie może:

• odbudować ruchomość,
• poprawić siłę,
• przywrócić stabilizację,
• przygotować pacjenta do pracy lub sportu.

W trakcie rehabilitacji, jeżeli pojawi się problem, pacjent może ponownie skonsultować się z lekarzem.

Ortopeda i fizjoterapeuta po operacji

Po operacji role obu specjalistów są szczególnie wyraźnie rozdzielone.

Lekarz kontroluje:

• proces gojenia,
• stan operowanych struktur,
• wyniki badań,
• ewentualne powikłania.

Fizjoterapeuta odpowiada za stopniowe odzyskiwanie:

• ruchomości,
• siły,
• kontroli,
• funkcji.

Program rehabilitacji musi być zgodny z rodzajem wykonanego zabiegu.

Nie można przyspieszać ćwiczeń wyłącznie dlatego, że pacjent czuje się dobrze.

Ból stawu i obrzęk bez urazu

Jeżeli staw nagle puchnie bez wyraźnego urazu, warto rozpocząć od diagnostyki.

Obrzęk może mieć różne przyczyny:

• przeciążenie,
• stan zapalny,
• zmiany zwyrodnieniowe,
• wysięk,
• choroby ogólnoustrojowe.

Szczególnej uwagi wymaga staw:

• mocno zaczerwieniony,
• gorący,
• bardzo bolesny.

Jeżeli dodatkowo występuje gorączka lub złe samopoczucie, potrzebna jest pilna konsultacja lekarska.

Ból stawu w nocy

Nocny ból również nie zawsze oznacza konieczność natychmiastowej diagnostyki, ale jego regularne występowanie warto skonsultować.

Szczególnie gdy:

• wybudza ze snu,
• pojawia się również w spoczynku,
• nasila się mimo ograniczenia aktywności,
• współistnieje z obrzękiem,
• stopniowo się pogarsza.

Przykładem jest ból barku, który może pojawiać się w przebiegu problemów stożka rotatorów lub innych struktur stawu.

Czy ból zawsze oznacza uszkodzenie stawu?

Nie.

To bardzo ważna kwestia.

Ból nie zawsze oznacza, że dana struktura jest zerwana, pęknięta albo „zużyta”.

Dolegliwości mogą być związane między innymi z:

• przeciążeniem,
• zmianą poziomu aktywności,
• podrażnieniem tkanek,
• ograniczeniem ruchu,
• sposobem pracy całej kończyny.

Dlatego samo miejsce bólu nie wystarcza do postawienia rozpoznania.

Czy wynik rezonansu zawsze mówi, co boli?

Nie.

W badaniach obrazowych można znaleźć zmiany, które nie zawsze odpowiadają objawom pacjenta.

Dlatego wynik rezonansu, USG czy RTG powinien być interpretowany razem z:

• wywiadem,
• badaniem klinicznym,
• objawami,
• funkcją stawu.

Nie leczy się samego opisu badania – leczy się pacjenta.

Ortopeda czy fizjoterapeuta – prosty schemat

Można zastosować orientacyjną zasadę.

Najpierw ortopeda

Jeżeli:

• był poważny uraz,
• występuje duży obrzęk,
• staw jest zablokowany,
• nie można obciążyć kończyny,
• występuje znaczna niestabilność,
• podejrzewane jest złamanie,
• problem szybko się pogarsza.

Najpierw fizjoterapeuta

Jeżeli:

• ból rozwija się stopniowo,
• związany jest z przeciążeniem,
• pojawia się podczas konkretnych ćwiczeń,
• nie ma dużego obrzęku ani świeżego urazu,
• głównym problemem jest ograniczenie ruchu i sprawności.

Ortopeda i fizjoterapeuta razem

Jeżeli:

• pacjent jest po operacji,
• doszło do poważnego urazu,
• potrzebna jest kontrola gojenia,
• rehabilitacja wymaga okresowej oceny lekarskiej.

Ortopeda czy fizjoterapeuta w BODYMOVE?

W Centrum Medycznym BODYMOVE na warszawskim Żoliborzu dostępne są zarówno konsultacje ortopedyczne, jak i kompleksowa rehabilitacja.

Na miejscu można również wykonać USG ortopedyczne wielu okolic narządu ruchu, w tym:

• barku,
• kolana,
• biodra,
• łokcia,
• stawu skokowego,
• mięśni i ścięgien.

Pozwala to w zależności od problemu połączyć diagnostykę lekarską z późniejszą rehabilitacją.

Najważniejsze jest dobranie ścieżki do charakteru objawów, a nie kierowanie się zasadą, że każdy ból musi najpierw trafić do jednego konkretnego specjalisty.